Creative Producing

Action-Based Research and the Connective Potential of Exchange

In de snel veranderende en polariserende werkelijkheid van vandaag de dag, is kunst en cultuur noodzakelijk voor een toekomstbestendige (pluriforme, eerlijke en duurzame) samenleving. Steeds meer kunstprofessionals onderzoeken verschillende methodes om waarde gedreven artistieke praktijken te ontwikkelen. Met als uitgangspunt: kunst die zich verhoudt tot de context waarin ze wordt geïnitieerd, geproduceerd en gepresenteerd. Kunst die van betekenis is. Kunst die een beweging veroorzaakt.

In het hart van deze processen staat de creative producer, een professional die vanuit een artistieke en maatschappelijke visie relaties legt tussen kunstenaars, gemeenschappen en financiers. Het is een complexe en gelaagde rol vanwege de samenkomst van verschillende processen, strategieën, (ethische) vraagstukken en relaties. Op dit complexe kruispunt is het mogelijk om via verbeelding iets in de wereld in beweging te brengen.

Deze professionals vinden elkaar onder andere bij de master DAS Creative Producing. In deze community of practice worden perspectieven gedeeld, gewoontes bevraagd, en worden onbekende paden nieuwsgierig bewandeld.

Creative producing heeft binnen Nederland nog geen lange traditie. De huidige generatie professionals bouwt gezamenlijk aan een narratief om diens ervaringen en know-how met elkaar uit te wisselen. Ze verdiepen zich in actuele vraagstukken in de samenleving en de kunst en doen artistieke voorstellen voor alternatieve werkelijkheden.

De vraagstukken van deze tijd zijn echter veel te groot om louter vanuit Nederlands perspectief begrepen te worden. Een globale lens is noodzakelijk om blinde vlekken en vastgeroeste gewoontes te (door)zien en omver te werpen. Hierom werken we samen met onze partners Watershed (Bristol), Royal Central School of Speech and Drama (RCSSD) (Londen) de Kibii Foundation (Moengo), Forum Tolin Toli Masanga (FTTM),

Villa Zapakara ( Paramaribo) en St/Art ( Amsterdam, Willemstad) in de verschillende projecten aan de ontwikkeling van een Global Network for Creative producers

Projects

De methode creative producing is ontwikkeld op basis van onderzoek in het buitenland. De Nederlandse context van werken kent echter weer de eigen specifieke uitdagingen. Wat is er nodig om in Nederland op slagvaardige wijze uitvoering te geven aan deze methode? In onderwijsterminologie: welke kennis, vaardigheden en attitude moet je bezitten om in de Nederlandse context de methode van werken te kunnen implementeren?

De master Creative Producing is, net als alle hbo-opleidingen in Nederland, gericht op het beoordelen van de ontwikkeling van de student aan de hand van competenties. De competenties en gedragsindicatoren van de master Creative Producing zijn bij oprichting (2018) gebaseerd op de competenties van de opleidingen Theater. Al snel werd duidelijk dat deze set van competenties niet volstaat voor het profiel van de creatief producent. Het aspect van sociaal-maatschappelijk ondernemen, wat voor creative producing een zeer belangrijke grondslag is, is in deze competentie set te weinig geborgd.

Op basis van die constatering, en mede gestoeld op advies van de accreditatiecommissie in 2018, zijn we gaan onderzoeken op welke wijze we onze eigen competenties het beste kunnen duiden.

We deden verschillende literatuurstudies van aanverwante beroepsprofielen, om kenmerken en kernkwaliteiten te destilleren die ook voor de creative producer relevant zijn. Ook spraken we een divers tableau aan professionals in de kunst, om op te halen welke eigenschappen zij als noodzakelijk zien om vorm te geven aan de methode creative producing. Verschillende versies legden we voor aan het onderwijsteam, studenten en partners van de master Creative Producing, om deze vervolgens te valideren bij een vertegenwoordiging van het werkveld.

Vanaf september 2024 is de masteropleiding gestart met de hernieuwde competenties. Deze stap is van grote waarde voor de herkenning van de methode creative producing in het nationale en Internationale werkveld. De eerste twee jaar zal het gebruik van de competenties gemonitord en geëvalueerd worden.

Collectiviteit is een begrip dat binnen de kunsten hernieuwd onder de aandacht is. Wat betekent collectiviteit? Hoe geef je daar vorm aan? Wat betekent dit voor het proces van onderzoek en het realiseren van een gezamenlijke kunstuiting? Kan collectieve organisatie een cumulatief effect in een proces veroorzaken?

Binnen het programma ‘collectiviteit’ worden deze vragen door studenten onderzocht in verschillende programma’s: ‘Collective creativity’ en ‘Collective Research’. Door op een eigen gekozen wijze de manier van samenwerken vorm te geven, onderzoeken de studenten de uitdaging en de potentie van (alternatieve) non-hiërarchische organisatievormen en besluitstructuren.

Kernwoorden in dit onderzoek zijn collectieve verbeelding en meerstemmigheid. Collective research

In september 2023 startte het programma Collective Research – waarin studenten in een tijdelijk collectief onderzochten op welke wijze er gezamenlijk onderzoek kan worden gedaan, welke vormen er mogelijk zijn en wat daar de meerwaarde van is. Per collectief werden de contouren van een onderzoek ontwikkeld rondom het thema: Klimaatverandering – de stijging van de zeespiegel. De focus van het onderzoek lag op het proces van verzamelen, de uitwisseling van het opgehaalde materiaal en op het leggen van verbanden. Ieder collectief besloot een eigen vorm om het proces te archiveren en communiceren.

In dit proces werden de studenten begeleid door Elke Uitentuis en Juha van ’t Zelfde. Het onderzoeksprogramma was gelieerd aan het bredere programma ‘Climate imaginaries at Sea’ (ATD, Gerrit Rietveld Academie en HvA) en droeg op deze wijze bij aan het inzichtelijk maken van het klimaatvraagstuk.

De resultaten werden gepresenteerd in de ‘Research Month’ van de Academie voor Theater en Dans.

Het delen van de lessons learned

Om de ervaringen en kennis over collectief werken en collectief beoordelingen overdraagbaar en toepasbaar te maken voor andere contexten, ontwikkelden we een ‘inspiratie & conditie document collectief werken’. Hierin zijn de bevindingen vertaald naar bouwstenen voor een collectief programma in verschillende contexten.

Het Research & Exchange Network for Creative producers ( Royal Central School of Speech and Drama (RCSSD) (Londen), de Kibii Foundation (Moengo), ATD Lectorate) is opgericht om de ontwikkeling, herwaardering en circulatie van ervaring en kennis over creative producing te bevorderen. De ‘by doing-kennis’ van individuele creative producers loopt ver vooruit op de bestaande bronnen en onderzoeksresultaten die in kenniscentra, onderwijsinstellingen en belangenverenigingen gedeeld worden. Tot op heden bestaat er geen uitwisseling- en onderzoeksstructuur om deze kennis te vertalen naar toepasbare modellen voor verschillende lokale contexten.

Het netwerk wil hier een bijdrage aan leveren door creatieve methoden van over de hele wereld inzichtelijk te maken. Dit gebeurt door projecten te ondersteunen die onderzoek doen naar de wijze waarop kunstprocessen een verschil kan maken in de lokale context. Gelijktijdig wordt er via gezamenlijke programma’s, casestudies en workshops gebouwd aan een gemeenschappelijk narratief en handelingsperspectief voor methode van werken die bijdragen aan het realiseren van kunst voor verandering.

Naast bovengenoemde partners ontvangt het netwerk advies van het Prins Claus Fonds. Zij hebben contacten over de hele wereld en zien in het netwerk een mooie aanvulling op hun eigen activiteiten. Betaalplatform Adyen heeft voor de eerste twee jaar sponsorgelden beschikbaar gesteld om het ontwerpen van het netwerk mede te financieren. Het doel is om uit te groeien tot een netwerk waarin ieder jaar een nieuwe cyclus start. In iedere cyclus worden een aantal onderzoeksprojecten gelijktijdig uitgevoerd, die vanuit een mondiaal perspectief worden bevraagd en geduid.

Tussen oktober 2023 tot oktober 2024 hebben we een pilot uitgevoerd met drie onderzoekstrajecten rond het thema ‘het levende archief’. In deze pilot werd onderzoek geïnitieerd door Schiavone Simson (Nederland), Nike Jonah (Verenigd Koninkrijk en Zuid-Afrika) en The Kibii Foundation - Marcel Pinas & Coco Duivenvoorde (Suriname). De initiatiefnemers van het onderzoek kregen 15.000,- euro voor een onderzoekstraject. Eens per maand kwamen ze bijeen in online werksessies om hun onderzoek, uitdagingen en inzichten te delen. Naast het delen van de processen van hun onderzoekstrajecten, werden in deze sessies verschillende creative producing-onderwerpen onderzocht met gastsprekers, zoals Wim Manuhutu (NL) en Roberto Guillén (Nicaragua). In oktober 2024 organiseerden we een online sessie met professionals uit meer dan 12 landen wereldwijd om onderzoeksresultaten en inzichten te delen, en om feedforward te ontvangen.

“In the pilot there was a shared commitment to change narratives. It inspired me to look for allies in new ways” Nike Jonah (pilot)

“Overall, the research trajectory has been instrumental in shaping and refining my professional practice, leading to greater self-awareness and effectiveness in my role as a researcher.” – Schiavone Simson (pilot)

Dit programma resulteerde in de focus meeting ‘‘Relevance, rhyths, relations in Global Exchange"

In het researchproject Transforming Narratives wordt een mogelijk format ontwikkelt waarbij internationale creative producers en/of kunstenaars vanuit hun eigen context in een relatief kort tijdbestek elkaar online kunnen ontmoeten, bevragen en van elkaars expertise op het gebied van creative producing kunnen leren.

Tranforming Narratives 1.0 (2023-2024)

Vanaf december ’23 ontmoette een groep producenten en kunstenaars uit Amsterdam en kunstenaars en producenten uit Suriname (+/- 20 bij elkaar) elkaar op basis van gelijkwaardigheid met als doel om van elkaar te leren.

Het uitwisselingsproject richtte zich op sociaal geëngageerde producenten en/of kunstenaars die zichzelf ten doel stellen een bijdrage te leveren aan het herstel van een gemeenschap of een community.

Herstel van een gemeenschap betekent ook dat er ruimte ontstaat om het gesprek te voeren over welke plek de gemeenschap heeft in de maatschappij. Tijdens de uitwisseling stond naast het ondernemerschap ook het zien van jezelf en het zien van de ander centraal. Jezelf zien, betekent ook gezien worden door de ander. Volgens de oude Afrikaanse wijsheid Ubuntu “I Am, Because We Are” betekent het zien en het bevestigen van de ander, ook de bevestiging van jezelf.

De wederkerigheid zit hierin dat ‘het leren van de ander’ voor alle betrokkenen voorop staat.

Het programma bestond uit online meetings met workshops, lezingen en of pear lerning-vormen.

Om structuur in de uitwisseling tot stand te brengen maakten wij onder andere gebruik van de methode ‘5 Pilaren, ontwikkeld door het AHK Lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten.

Partners waren in Suriname: Het Forum Tolin Toli Masanga (FTTM), Villa Zapakara (werkte eerder samen met het DAS Reseach) Zij hadden een coördinerende en faciliterende rol in Suriname.

Nederlandse partners waren Masterplan Zuid-Oost Amsterdam en het lectoraat van de Academie voor Theater en Dans. Zij hadden een coördinerende en faciliterende rol in Nederland. Tijdens het project hebben de partners uit Masterplan Zuid-Oost de stichting St/Art opgezet.

Quote van een maker uit Suriname; “Wat ik vooral meeneem uit de gesprekken is het belang van een duidelijk gedefinieerde ‘why’. Dit helpt je om terug te keren naar de kern van waarom je begonnen bent”.

Quote van een maker uit Nederland: “Een van de inzichten die ik meeneem is dat het gezond is om in contact te staan met cultureel ondernemers uit verschillende markten. Het biedt perspectieven in aanscherpen of uitbreiden. Je eigen wereld en blik op de wereld wordt vergroot”.

Transforming Narratives 2.0 ( 2025-2026)

In ’25-’26 gaan wij met onze partners uit Suriname, stichting St/Art dit format verder ontwikkelen om in eerste instantie kunstenaars vanuit de diaspora in Nederland te verbinden met kunstenaars uit Suriname en Curaçao.

Tijdens de uitwisseling, online en ook live, gaan producenten en kunstenaars uit Suriname, Nederland en Curaçao elkaar ontmoeten met als doel een duurzaam internationaal interdisciplinair kennis- en uitwisselingsnetwerk op te zetten en daarmee bij te dragen aan een betere infrastructuur van het culturele veld in zowel het Caribisch gebied als in Nederland. Om de verbinding met Curaçoa te bestendigen gaan wij nu ook samenwerken met de stichting Boost Carribean Foundation uit Willemstad.

Dit programma resulteerde in de focus meeting ‘‘Relevance, rhyths, relations in Global Exchange'.

Focus Meeting 'Relevance, Rhythms, Relations in Global Exchange'

In februari 2025 organiseerden we een tweedaagse focusbijeenkomst – ‘focus meeting 'Relevance, rhythms, relations in global exchange' – om inzichten te delen en onze ervaringen te plaatsen in de context van bestaande kennis en uitwisselings-platforms. Hoe kunnen creatieve producenten zich positioneren in mondiale uitwisseling en welke toekomstige voorwaarden zijn daarbij voorwaardelijk? Klik hier voor meer informatie.