Onthulling monument ter herinnering aan het TipTop Theater

foto: Hannah Rekveldt

Gepubliceerd op

Op dinsdag 17 maart is, 112 jaar na de opening van het TipTop Theater, een herinneringskunstwerk voor het theater onthuld. Het monument is een kunstwerk van glas-in-loodramen, ontworpen door Luka Viool (afgestudeerd opleiding Scenografie) en uitgevoerd door glas-in-loodmaker Robin Kapitein. Het herinneringskunstwerk is te zien naast de etalageramen aan de zijkant van de Academie voor Theater en Dans.

Het kunstwerk werd onthuld in aanwezigheid van een kleine zestig gasten, studenten en genodigden, waaronder de nabestaanden van directeur Joseph Kroonenberg van het Tip Top Theater. 

Over het TipTop Theater 
Het herinneringskunstwerk vertelt het verhaal van het TipTop Theater, dat precies op deze plek stond van 1914 tot 1953. Op dinsdag 17 maart 1914 opende het TipTop Theater - onder leiding van directeur Joseph Kroonenberg - zijn deuren in het hart van de voormalige Jodenbuurt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit theater letterlijk van levensbelang voor veel buurtgenoten. Het TipTop Theater vervulde toen niet alleen een culturele, maar ook een menselijke en morele rol van grote betekenis. 

Over het kunstwerk
Het bestaat uit zes glas-in-loodramen, die je leest als een drieluik. Voor het ontwerp zijn archiefbeelden gebruikt en tot een compleet beeld vervlochten. 

De eerste twee ramen verbeelden de tijd van het Tip Top Theater voor de oorlog.  Directeur Joseph Kroonenberg liet dit theater in het hart van de oude jodenbuurt floreren met films, kleinkunst en variété. 

Het tweede deel verbeeldt het Tip Top Theater tijdens en vlak na de oorlog: in verzet en daarna vervallen en ingestort. Tijdens de Tweede Wereldoorlog mocht het theater alleen door Joden worden bezocht. Na een razzia en de sluiting door de bezetter, hielp filmoperateur en verzetsman Piet Wessendorp buurtgenoten. Hij deelde geld en voedselbonnen uit en liet mensen via de achterdeur binnen om zich te verschuilen voor de bezetter. Tijdens de Hongerwinter werd al het hout uit het theater gebruikt om te stoken; aan het einde van de oorlog stonden alleen de zijmuren nog overeind. 

Het derde deel van het drieluik is een uitnodiging naar de Academie voor Theater en Dans om het levende monument te zijn voor het Tip Top Theater: nieuwe (theater)makers en kunstenaars kunnen de spirit van het TipTop Theater meenemen en laten voortleven, als levend monument voor dit theater.   

Voorstelling ‘De deur was per toeval nog open’, het vergeten verhaal van het TipTop Theater 
In juni 2024 was de voorstelling De deur was per toeval nog open’, het vergeten verhaal van het TipTop Theater te zien, een afstudeervoorstelling van Stijn Schootstra en Tessel van Ruitenbeek.

Acteur en theatermaker Stijn Schootstra (1999) studeerde in 2024 af aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie. In zijn eerste jaar op de opleiding ontdekte hij het bijzondere verhaal van deze historische grond, waar niemand van op de hoogte leek te zijn. Hij is de archieven ingedoken en samen met producent Tessel van Ruitenbeek (afgestudeerd Opleiding Productie Podiumkunsten) is hij vastberaden dit verhaal te delen en tot leven te brengen. Ze sloegen daarbij de handen ineen met scenografen Mickey Gantz en Luka Viool om een blijvend monument achter te laten voor het Tip Top Theater. 


De afstudeervoorstelling ‘De deur was per toeval nog open’ — het vergeten verhaal van het TipTop Theater vertelde zo alomvattend mogelijk het complete verhaal. ‘We vonden het daarbij belangrijk om het verhaal van het TipTop Theater te vestigen in het dagelijks landschap van de school, zodat het niet weer vergeten raakt. We worden immers opgeleid op de historische grond waar vroeger de grootste kleinkunstenaars en variété-artiesten van die tijd speelden, hoe bijzonder is dat. Deze plek getuigt van moed, verzet, ondernemerschap, verbinding en solidariteit.’

Het kunstwerk hangt in de ruimte van de Afdeling Theatertechniek, op de plek waar vroeger de hoofdingang van het TipTop Theater zat (destijds Jodenbreestraat 25-27). Door de ramen aan de voorkant te plaatsen, zichtbaar vanaf de straat, geven we het verhaal ook terug aan de buurt, voor wie het TipTop Theater zo’n bijzondere plek was. 

De plaquette met informatie komt uiteindelijk aan de buitenkant van de muur te hangen na de renovatie van de voorgevel. 

foto: Hannah Rekveldt

foto: Hannah Rekveldt

foto: Hannah Rekveldt

foto: Hannah Rekveldt

foto: Hannah Rekveldt

foto: Hannah Rekveldt

Delen